أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
72
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
جهودان را در هر هفته روزى است و آن روز شنبه است ، و ترسايان را نيز روزى است و آن يكشنبه است ، ما نيز روز عروبه را روز خود سازيم و درين روز بعبادت خداى تعالى مشغول شويم ، در جاهليّت روز آدينه را « عروبه » خواندندى پيش سعد بن زراره رفتند سعد با ايشان دو ركعت نماز كرد و ايشان را پند داد و وعظ كرد و براى ايشان گوسفندى بكشت و ايشان را طعام داد « 1 » ايشان آن روز را جمعه نام نهادند براى اجتماع ايشان در آن روز ؛ خداى تعالى آيت جمعه فرو فرستاد و آن اوّلين جمعه بود در اسلام . و اوّلين جمعه كه رسول خداى باصحابهء خويش كرد آن بود كه چون هجرت كرد به قصد مدينه بقبا فرود آمد روز دوشنبه بود دوازدهم ربيع الاوّل و آنجا براى بنى عمرو بن عوف مسجدى بنياد نهاد و آنجا اقامت كرد تا روز آدينه پس از آنجا برخاست روى بمدينه نهاد چون به بنى سالم بن عوف رسيد در رودخانهء كه ايشان را بود بفرمود تا شكل مسجدى بكردند براى آنكه وقت نماز در آمده بود و آنجا خطبه كرد و نماز آدينه كرد . و نماز آدينه فريضه است و از شرايط وجوب وى حضور امام عادل است يا كسى كه نايب وى باشد و حضور هفت كس . شافعى گفت : چهل كس ؛ و حضور امام شرط ننهاد ، و مذهب ابو حنيفه و ثورى آنست كه بسه كس منعقد شود يكى امام و دو مأموم ؛ براى آنكه أقلّ جمع سه است . در وقت تحريم بيع خلاف كردهاند بنزديك اصحاب ما آن وقت باشد كه امام بر منبر بنشيند پس از بانگ نماز ؛ و پيش از بانگ نماز مكروه باشد ، و بنزديك شافعى چون آفتاب بزوال رسد بيع حرام شود . و اگر بيع كند در وقت آنكه بيع منهىّ است ؛ نزديك أصحاب ما بيع درست نباشد و نزديك ابو حنيفه و شافعى اگر بايع و مشترى از آنان باشند كه نماز آدينه بر ايشان واجب باشد بيع درست نباشد ؛ و اگر نماز بر وى واجب نباشد درست باشد ؛ و فضيلت روز آدينه و ثواب او بسيار
--> ( 1 ) - نصّ عبارت ابو الفتوح ( ره ) اين است : « و براى ايشان گوسفندى بكشت و ايشان بيامدند و شبانگاه از آن خوردند و كفايت كرد ايشان را از اندكى كه بودند » .